Ход полевых работ по исследованию

ОФ «ЦИДП» проводит встречи с целевыми группами для сбора данных по исследованию негативных стереотипов в отношении сельских женщин и лиц с инвалидностью в городах Бишкек, Ош, Чуйской и Ошской областях. Read more

Кыргызстанда ар бир үчүнчү аял адам ɵлтүргүчтүн курмандыгы болуп калышы мүмкүн. Биз коопсуз ɵлкɵдɵ жашагыбыз келет! 

СООРОНБАЙ ШАРИПОВИЧ, АЯЛДАРДЫН ӨЛТҮРҮЛҮШҮН ТОКТОТУӉУЗЧУ! 

Биз, Кыргызстандын аялдар уюмдарынын ɵкүлдɵрү, РИИБдин имаратында уурдаган эркектин колунан кɵз жумган Турдаалы кызы Бурулайдын туугандарынын жана жакындарынын азасын тең бɵлүшɵбүз жана терең кайгыруу менен кɵңүл айтабыз. 

Биз, күйɵɵлɵрүнүн колунан эрксизден кɵз жумган, зордуктоодон кийин кɵз жумган жана ала-качуунун же мажбурлап никеге тургузуунун кесепетинен улам ɵз жанын кыйган бардык аялдар үчүн аза күтɵбүз жана аларды унутпайбыз.

Жалпы ɵлкɵ боюнча жүздɵгɵн аялдар уюмдары зомбулукка каршы мыйзамдарды илгерилетүү менен, аялдардын укуктук маалыматтуулугу жаатында иштерди алып барып, зомбулуктун жабырлануучуларына убактылуу баш калкалоочу жай берип, аларды соттордо коргоп, кампанияларды ɵткɵрүшүүдɵ,  мунун баары коомчулуктун аялдарга карата зомбулук кɵйгɵйүнɵ карата мамилесин ɵзгɵртүү үчүн жасалууда, биздин жана сиздин кыздарыбызга, апаларга, эже-сиңдилерге, карындаштарга жана жɵн гана жардамга муктаж болгон аялдарга акыйкат мамиле жасалышына бардык күчтɵрүн жумшап, жалпы адамзаттык баалуулуктардын сакталышын камсыз кылууга аракеттенишүүдɵ .

Бүгүнкү күндɵ аялдардын кɵпчүлүгү зомбулукка чыдай берүүнү каалабайт экендиктерине күбɵ болуудабыз жана алар укук коргоо органдарынан коргоо издеп ачык кайрылышууда. Жана да Бурулайдын окуясы кɵрсɵтүп тургандай, бир гана аялдар ɵздɵрү эмес, үй-бүлɵлɵрү,  анын ичинде алардын аталары мажбурлап никеге тургузууга чечкиндүү түрдɵ каршы туруп жаткандыктары ɵзгɵчɵ маанилүү жана ɵз кыздарынын укуктарын коргоого даяр. 

Тилекке каршы, бизге белгилүү болгондой, окуя кайгылуу аяктады – жабырлануучуларды коргоого милдеттүү мамлекеттик орган Бурулайдын коопсуздугун камсыз кыла алган жок.  Мыйзам кармоо бɵлүгүндɵ аткарылды, бирок процедуралар бɵлүгүндɵ аткарылган жок. Мыйзамды аткарылбагандыгынын негизги себеби эмне болгону бизге белгисиз. 

Бирок, бизге жабырлануучуну уурдаган жарандын жанында чогуу калтырган кыжырды кайнаткан мындай акты – бул аялдын үстүнɵн  зомбулукка жол берүү же ага колдоо кɵрсɵтүү экендиги белгилүү,  ал      андан наркы дене бойлук азаптанууларды жасоо коркунучуна, бул конкреттүү окуяда ɵлтүрүүгɵ алып келди. 

Милициянын айрым кызматкерлеринин процессуалдык ченемдерди колдонуудагы кесипкɵйсүздүктɵрү,  аялдар уюмдарынын аялдардын укуктарын коргоо менен, учурда жыныстык жактан кул катары колдонулуп жаткан, кыйноолорго кабылган, зордукталып, уруп-сабоону баштарынан кечирип жаткан, ошондой эле ар күн сайын психикалык жана дене бойлук азаптануулар менен басмырлоолорго кабылып жаткан жабырлануучуларга жардам берүү аркылуу аларды жардам сурап кайрылууга жасаган чакырыктарын,  кылган бардык аракеттерин жокко чыгарууда.

 БУУнун Аялдарга карата басмырлоонун бардык формаларын жок кылуу жɵнүндɵ конвенциясына ылайык (Кыргыз Республикасы 1996-жылы кошулган), аялдарга карата зомбулук актылары  мамлекет тарабынан же мамлекеттин кɵрүп, билип туруп кылмышка жол берүүчүлүгүнɵн улам жасалышы мүмкүн. Демек, сɵз бир гана кайдыгер, шалаакы мамиле жɵнүндɵ эмес, мамлекеттик органдар тарабынан аялдарга карата зомбулук жɵнүндɵ болуп жатат. 

№ 19 Жалпы сунуштама (БУУнун Аялдарга карата басмырлоону жок кылуу боюнча комитети тарабынан 1992-жылы кабыл алынган) мамлекеттин тиешелүү  этияттыкты, аярдыкты сактоо милдетин аныктайт. Бул милденттенменин алкагында, мамлекеттер аялдарды зомбулуктан коргоо жана зомбулуктун алдын алуу боюнча, зомбулук актыларынын жасалышына  жооптуу жарандарды жазалоо боюнча, ошондой эле   зомбулуктун жабырлануучуларына компенсация тɵлɵп берүү жаатында позитивдүү чараларды кабыл алууга милдеттүү болуп эсептелет. 

Конвенциялардын жана Адам укуктары боюнча пакттардын ченемдерине ылайык, мамлекеттин укук бузууну токтотуу үчүн этияттык менен тиешелүү деңгээлде кам кɵрбɵгɵн ɵкүлдɵрү бул кылмыш үчүн толук түрдɵ жоопкерчиликке тартылышы керек. 

Биз Кыргызстандын аялдар кыймылынын активисттери, 

  • Аялдардын никеге туруу эркиндигине, коопсуздукка жана жашоого болгон конституциялык укуктарынын кепилдиги катары Кыргыз Республикасынын Президентин;
  • Эл тарабынан шайланган, аялдар менен кыздардын кызыкчылыктарынын ɵкүлү катары Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин Тɵрагасын;
  • Аялдар менен кыздардын укуктарын коргоого жооптуу катары Кыргыз Республикасынын Премьер-министрин, Турдаалы кызы Бурулайга тиешелүү кайгылуу окуяга коомдук баа берүүгɵ  чакырабыз.

Биз Сиздерге кайрылабыз, Урматтуу Сооронбай Шарипович, Дастанбек Артисбекович, Мухаммедкалый Дуйшекеевич жана талап кылабыз: 

1. Аялдар уюмдарынын катышуусу менен тезинен жыйын ɵткɵрүүнү.

2. Турдаалы кызы Бурулайдын Жайыл РИИБинин ичинде ɵлтүрүлүшү боюнча обьективдүү, ар тараптуу иликтɵɵнү камсыз кылууну жана бардык күнɵɵлүүлɵрдү ɵтɵ кыска мɵɵнɵттүн ичинде акыйкат жазалоо ɵкүмүн чыгарууну. 

3.  Мажбурлап никеге тургузуу сыяктуу уятсыз мындай кɵрүнүштɵр менен күрɵшүү боюнча конкреттүү аракеттердин планын аныктоону жана бүгүнкү күндɵ  милициянын ичинде гана эмес, ошондой эле сот залдарында жана прокуратурада басмырланып, сабалып жана ɵлүмгɵ дуушар болуп жаткан аялдардын коопсуздуктарын камсыз кылуу боюнча чараларды кɵрүүнү ишке ашырууну талап кылабыз.

 Кыргыз Республикасындагы статистика жана мыйзамдар

Кыргыз Республикасында аялдарга карата зомбулук курч социалдык кɵйгɵйлɵрдүн бири болуп эсептелет, зомбулук аялдардын укуктарынын бузулушуна алып келүүдɵ жана алардын ɵмүрлɵрүнɵ, ден соолуктарына коркунучтарды жаратууда. Акыркы 20 жылдын ичинде гендердик зомбулуктун   кыздарды никеге туруу үчүн уурдоо, жыныстык зомбулук, үй-бүлɵлүк зомбулук, ɵспүрүм курагындагы никелер жана кɵп аялдуулук сыяктуу формалары жайылып тарап кетти. 

 Кызды никеге туруу үчүн мажбурлоо аракети эл аралык актылар тарабынан адамдын негизги укуктарынын бири болгон – жеке кол тийбестик укугунун бузулушу катары каралат. Адам укуктарынын жалпы декларациясына ылайык, ар бир аял түгɵйүн тандоо эркиндигине ээ жана ɵз эрки менен никеге турууга укуктуу. 

Кыргыз Республикасынын Конституциясына ылайык, бир дагы нике никеге туруп жаткан жарандардын экɵɵнүн тең бирдей ыктыярдуу жана бирдей макулдугусуз түзүлбɵшү керек.

 Кызды эркине каршы никеге туруу үчүн уурдоого  — 5 жылдан  7 жылга  чейин эркинен ажыратуу жазасы каралган.   17 жашка толо элек адамды иш жүзүндө никелик мамилелерге өтүү үчүн  уурдагандыгы үчүн  5 жылдан  10 жылга  чейинки мөөнөткө эркиндигинен ажыратуу жазасы колдонулат.   

Кыргыз Республикасында никелердин  20 проценттен ашыгы   кыз уурдоо жолу менен ишке ашырылат (кыздын макулдугу менен жана макулдугусуз дагы), зомбулуктуу никелердин  үлүшү 6 процентти түзɵт. Ошондой эле,   кызды никеге туруу үчүн уурдоо шаарларга караганда айыл жерлеринде 2 эсеге кɵбүрɵɵк кайталанат.

Коомдун аң-сезиминде кыздарга аларды уурдаган адамдан кетип калууларына жана алардын үстүнɵн укук коргоо органдарына арызданууга жол бербеген стереотиптик кɵз караштар бар – уурдоого кабылган жүз кыздын ичинен үчɵɵнɵн ашык эмеси гана укук коргоо органдарына кайрылышат.

Уурдап кеткен адамдын үйүнɵ барып келген кыз кыздык белгисин жоготту деп эсептешет, ошондуктан коомдук пикир кыздарды уурдаган адамдын үйүнɵ калып калууга мажбур кылат. Уррдаган адамга күйɵɵгɵ чыкпаган кыз жамааттын ичинде талкууга алынат, мунун кесепетинен улам анын жашоосу жана үй-бүлɵ куруусу татаалданат. 

Акыркы 3 жылдын ичинде 80ден ашык  кыз никеге туруу үчүн уурдоо жана мажбурлоо фактылары боюнча укук коргоо органдарына кайрылышкан. Бирок, бул кайрылуулардын маанилүү бɵлүгү алдын ала тергɵɵ учурунда  кыскартылып калган болсо, мындай иштердин үч бɵлүгү соттор тарабынан  кыскартылып кетет. 

Каждая третья женщина в Кыргызстане может стать жертвой убийцы. Мы хотим жить в безопасной стране!

СООРОНБАЙ ШАРИПОВИЧ, ОСТАНОВИТЕ УБИЙСТВО ЖЕНЩИН!

Мы, представители женских организаций Кыргызстана, выражаем соболезнования родным и близким Турдаалы кызы Бурулай, которая была убита в здании РОВД мужчиной, укравшим ее. 

Мы также скорбим и помним обо всех женщинах, погибших от рук своих мужей, убитых после изнасилования и покончивших жизнь самоубийством после ала-качуу или принудительных браков. 

Женские организации по всей стране, продвигая законы против насилия, занимаясь правовым просвещением женщин, давая укрытие пострадавшим от насилия; защищая их в судах, устраивая кампании, чтобы изменить отношение общества к проблеме насилия в отношении женщин, добиваются соблюдения общечеловеческих ценностей, всеми силами пытаясь сохранить справедливое отношение к нашим и вашим дочерям, матерям, сестрам, и просто всем нуждающимся женщинам. 

Сегодня мы видим, что все больше женщин не хотят терпеть насилие и открыто обращаются за защитой в правоохранительные органы. Обращаются не только сами женщины, но их семьи и, что особенно важно, некоторые отцы решительно выступают против принуждения к браку и готовы защищать права своих дочерей, как было в случае с Бурулай.

Однако, как мы знаем, случай оказался трагичным – государственный орган, призванный защитить пострадавших, не смог обеспечить безопасность для Бурулай. Закон был исполнен в части задержания, но не был исполнен в части процедур. Что именно стало причиной не соблюдения Закона, нам неизвестно.

Но нам известно, то, что такой вопиющий акт оставления жертвы рядом с похитителем – может говорить только о способствовании или поддержке насилия над женщиной, которые грозят причинению дальнейших физических страданий, а в данном, конкретном случае, убийству.

Непрофессионализм отдельных сотрудников милиции в применении процессуальных норм обесценивает все усилия, которые предпринимают женские организации, защищая права женщин, призывая их обращаться за помощью, помогая жертвам, которых избивают, насилуют, пытают, используют как секс-рабынь и которые каждый день переносят психические и физические страдания и унижения. 

В соответствии с Конвенцией ООН о ликвидации всех форм дискриминации в отношении женщин (Кыргызская Республика присоединилась в 1996г.) акты насилия в отношении женщин могут совершаться государством и при попустительстве государства.  Таким образом, речь идет не просто о халатности, а о насилии в отношении женщин со стороны государственных органов.  

Общая рекомендация №19 (принята Комитетом ООН по ликвидации дискриминации в отношении женщин, 1992г.) определяет обязанность государств соблюдать должную осмотрительность. В рамках этого обязательства государства обязаны принимать позитивные меры по предупреждению и защите женщин от насилия, по наказанию лиц, ответственных за совершение актов насилия, а также по выплате компенсаций жертвам насилия. 

В соответствии с нормами Конвенции и Пактами по правам человека государство, представители которого не проявили должной заботы для предотвращения нарушения прав, должно нести полную ответственность за это преступление.

Мы, активисты женского движения Кыргызстана, призываем 

  • Президента Кыргызской Республики, как гаранта конституционных прав женщин на свободный брак, безопасность и жизнь;
  • Торага Жогорку Кенеша Кыргызской Республики, как народного избранника, представляющего интересы и женщин, и девочек;
  • Премьер-министра Кыргызской Республики, как ответственного за исполнение защиты прав женщин и девочек.

дать публичную оценку трагедии, произошедшей с Турдаалы кызы Бурулай.

Мы обращаемся к Вам, уважаемые Сооронбай Шарипович, Дастанбек Артисбекович, Мухаммедкалый Дуйшекеевич, и требуем: 

1. Срочно созвать совещание с участием представителей женских организаций.

2. Обеспечить объективное, всестороннее расследование убийства Турдаалы кызы Бурулай в стенах Жайыльского РОВД и вынесение справедливого наказания всех виновных в кратчайшие сроки.

3. Определить конкретный план действий по борьбе с таким постыдным явлением, как насильственные браки, и реализовать меры по обеспечению безопасности женщин, которых сегодня унижают, избивают и убивают не только в стенах милиции, но и в залах судов и прокуратуры.

Статистика и законодательство Кыргызской Республики

Насилие в отношении женщин в Кыргызской Республике является одной из острых социальных проблем, которая нарушает права женщин и представляет угрозу их жизни и здоровью. В последние 20 лет практически повсеместно получили распространение такие формы гендерного насилия, как похищение женщин для вступления в брак, сексуальное, семейное насилие, ранние браки и многоженство.

Принуждение женщины к вступлению в брак осуждается международными актами в силу того, что это деяние нарушает одно из важнейших прав человека – право на личную неприкосновенность. Всеобщая Декларация прав человека гласит, что каждая женщина имеет право выбрать супруга и войти в брак свободно. 

Конституция Кыргызской Республики рассматривает, что ни один брак не может быть заключен без добровольного и обоюдного согласия лиц, вступающих в брак.

Похищение женщины для вступления в брак вопреки ее воле наказывается лишением на срок от 5 до 7 лет. За похищение лица, не достигшего 17 лет, для вступления в фактические брачные отношения уголовным законом предусмотрена ответственность в виде ограничения свободы от 5 до 10 лет.

Более 20 процентов браков в Кыргызской Республике совершаются путем похищения невесты (с ее согласия или без него), доля насильственных браков составляет 6 процентов. Похищение женщины для вступления в брак в сельской местности происходит почти в 2 раза чаще, чем в городских поселениях. 

В общественном сознании кыргызстанцев стойко закреплены гендерные стереотипные установки, не позволяющие девушкам уйти от похитителя и заявить на него в правоохранительные органы – не более трех из ста женщин, подвергшихся похищению для вступления в брак, обращается в органы правопорядка. 

Считается, что девушка, побывавшая в доме похитителя, потеряла девственность, поэтому общественное мнение заставляет их оставаться в доме похитителя. Девушка, не вышедшая замуж за похитителя, осуждается в сообществе, впоследствии ей сложно жить и создать семью.

За последние 3 года более 80 женщин обратились в правоохранительные органы по фактам принуждения и похищения для вступления в брак. При этом значительная часть таких обращений была прекращена в ходе предварительного следствия и треть таких дел прекращается в судах. 

Cеминары по Таласской и Иссык-кульской областям

Министерство внутренних дел Кыргызской Республики и  ОФ ЦИДП провели заключительную серию каскадных семинаров  по Таласской и Иссык-кульской области в рамках проекта ПРООН «Профилактика гендерного насилия в Кыргызстане» при финансовой поддержке Государственного департамента США.

Read more

Cеминары по Чуйской области

Министерство внутренних дел Кыргызской Республики и  ОФ ЦИДП продолжили серию каскадных семинаров  по Чуйской области в рамках проекта ПРООН «Профилактика гендерного насилия в Кыргызстане» при финансовой поддержке Государственного департамента США.

Read more

Cеминары в г. Бишкек

Министерство внутренних дел Кыргызской Республики и  ОФ ЦИДП продолжили серию каскадных семинаров  в Бишкеке в рамках проекта ПРООН «Профилактика гендерного насилия в Кыргызстане» при финансовой поддержке Государственного департамента США.

Read more

Cеминары в Баткенской области

Министерство внутренних дел Кыргызской Республики для активизации профилактики гендерного и семейного насилия при содействии ОФ «Центр исследований демократических процессов» в рамках проекта ПРООН «Профилактика гендерного насилия в Кыргызстане» при финансовой поддержке Государственного департамента США проводит серию обучающих семинаров для сотрудников органов внутренних дел во всех регионах республики. Read more

Cеминары в Ошской области

Команда лучших тренеров МВД и ОФ ЦИДП проводит семинары по профилактике гендерного и семейного насилия  в Ошской области  в рамках проекта ПРООН  при финансовой поддержке Государственного департамента США. Read more

Cеминары в Джалал-Абадской области

Министерство внутренних дел Кыргызской Республики и ОФ «Центр исследований демократических процессов» обучат 500 сотрудников милиции во всех регионах страны по работе с семейным и гендерным насилием. Read more